<\/p>\n
Quem di diligunt, adolescens moritur<\/em><\/strong><\/p>\n Piotr Sarzy\u0144ski<\/strong>, Maja Wolny<\/strong>, Kronika \u015bmierci przedwczesnych<\/em><\/strong>, Wydawnictwo Iskry, Warszawa 2020, 310 s.,\u00a0 il., portr.<\/p>\n \u201eW gruncie rzeczy w tej ksi\u0105\u017cce mogliby si\u0119 znale\u017a\u0107 wszyscy”.<\/p>\n <\/p>\n \u015awi\u0119to Zmar\u0142ych \u2013 dzie\u0144 pami\u0119ci o tych, kt\u00f3rzy odeszli. To coroczny dzie\u0144, kt\u00f3rym rz\u0105dzi perspektywa, kt\u00f3r\u0105 ocenia si\u0119 krucho\u015b\u0107 \u017cycia, zar\u00f3wno tych, kt\u00f3rzy odeszli, ale i \u017cycia naszego, kt\u00f3re jeszcze trwa. Niezale\u017cnie od naszej kondycji duchowej, emocjonalnej, \u015bwiatopogl\u0105dowej jest to wyj\u0105tkowy dzie\u0144 \u2013 a czasem nawet d\u0142u\u017cszy czas \u2013 refleksji nad przemijaniem.<\/p>\n Refleksjom tym towarzyszy my\u015bl, i\u017c \u015bmier\u0107 jest zawsze przedwczesna, niezale\u017cnie od tego, ile lat prze\u017cy\u0142 cz\u0142owiek, kt\u00f3rego wspominamy. Lecz co to znaczy przedwcze\u015bnie? W swoisty spos\u00f3b podeszli do tego autorzy ksi\u0105\u017cki Kronika \u015bmierci przedwczesnych<\/em><\/strong>. Piotr Sarzy\u0144ski i Maja Wolny opisali w niej ludzi sztuki, o kt\u00f3rych \u015bmier\u0107 upomnia\u0142a si\u0119 wcze\u015bnie, przedwcze\u015bnie.<\/p>\n Co to znaczy przedwcze\u015bnie? Autorzy przyj\u0119li tu cezur\u0119 wieku, t\u0142umacz\u0105c to w spos\u00f3b nast\u0119puj\u0105cy:<\/p>\n \u201eTrudno oceni\u0107, kto odszed\u0142 zbyt m\u0142odo. (…) Zawsze mo\u017cna by\u0142o przecie\u017c namalowa\u0107 jeszcze jeden obraz, skomponowa\u0107 jeszcze jedn\u0105 symfoni\u0119, zagra\u0107 jeszcze jedn\u0105 rol\u0119 lub nakr\u0119ci\u0107 jeszcze jeden film. By\u0107 mo\u017ce ten najwa\u017cniejszy. (…) Przyj\u0119li\u015bmy zatem cezur\u0119 czterdziestu lat. Tak samo dobr\u0105 i tak samo z\u0142\u0105 jak ka\u017cda inna. Je\u017celi przyj\u0105\u0107, \u017ce do\u017cywamy osiemdziesi\u0119ciu lat, to oni prze\u017cyli najwy\u017cej jedn\u0105 trzeci\u0105 doros\u0142ego, w pe\u0142ni \u015bwiadomego \u017cycia. Sporo,\u00a0 by wykaza\u0107 si\u0119 talentem \u2013 zbyt ma\u0142o, by wykorzysta\u0107 go w pe\u0142ni\u201d.<\/p>\n Staro\u017cytni powiadali: \u201eWybra\u0144cy bog\u00f3w umieraj\u0105 m\u0142odo\u201d (Titus Maccius Plautus). Po ich \u015bmierci buduje si\u0119 im pomniki z mit\u00f3w, tworzy legendy, w kt\u00f3rych z biegiem czasu zaciera si\u0119 prawda i zmy\u015blenie. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bni dopowiedzieli: \u201eUlubie\u0144cy bog\u00f3w umieraj\u0105 m\u0142odo, lecz p\u00f3\u017aniej \u017cyj\u0105 wiecznie w ich towarzystwie…\u201d (Fryderyk Nietzsche).<\/p>\n \u00a0 Kronika \u015bmierci przedwczesnych<\/em> przywo\u0142uje sylwetki \u201ewielkich nieobecnych\u201d, tych, kt\u00f3rzy odeszli w pe\u0142ni si\u0142 tw\u00f3rczych, wskutek choroby, wypadku, nieszcz\u0119\u015bliwego trafu, zbiegu okoliczno\u015bci, nierzadko \u2013 odbieraj\u0105c sami sobie \u017cycie. Bohaterami Kroniki \u015bmierci przedwczesnej<\/em> s\u0105 arty\u015bci XX wieku: ludzie pi\u00f3ra, sceny, teatru i filmu, muzycy, malarze, rze\u017abiarze, graficy. Zawiera blisko 40 sylwetek, znalaz\u0142y w niej swoje miejsce wa\u017cne postaci polskiej kultury, poczynaj\u0105c od Wac\u0142awa Pawliszaka, Stanis\u0142awa Wyspia\u0144skiego, Stanis\u0142awa Brzozowskiego, poprzez Jasie\u0144skiego, Czechowicza, Do\u0142\u0119g\u0119-Mostowicza, poet\u00f3w Powstania Warszawskiego, Andrzeja Wr\u00f3blewskiego, Wies\u0142awa Dymnego, na Grochowiaku, Nardellim, Klenczonie ko\u0144cz\u0105c.<\/p>\n Kiedy <\/em>Kronika \u015bmierci przedwczesnej<\/em> ukaza\u0142a si\u0119 w roku 2020, Jerzy Pilch tak j\u0105 skomentowa\u0142: \u201eKsi\u0105\u017cka \u015bwietnie napisana, faktograficznie bogata i <\/em>\u2013 co jest w tego typu rzeczach rzadko\u015bci\u0105 <\/em>\u2013 metaforyczna. Czy tragiczna \u015bmier\u0107 za m\u0142odu mia\u0142a <\/em>\u2013 wbrew pozorom \u00a0<\/em>\u2013 swoist\u0105 logik\u0119? Czy dawa\u0142a znaki? Czy maj\u0105cy rych\u0142o umrze\u0107 m\u0142odsi arty\u015bci przeczuwali sw\u00f3j los? Czy wiedzieli wi\u0119cej? Odpowiedzi definitywnych tu, rzecz jasna, nie ma, ale sztuka pisania jest sztuk\u0105 stawiania pyta\u0144. Maja Wolny i Piotr Sarzy\u0144ski stawiaj\u0105 pytania frapuj\u0105ce, a ich niekiedy prawdziwie sensacyjnej wiedzy o dramatach \u017cycia nagle przerwanego towarzyszy rzetelna i w skutecznie lakoniczn\u0105 form\u0119 uj\u0119ta wiedza o tw\u00f3rczo\u015bci \u015bwietnej i niedoko\u0144czonej\u201d.<\/em><\/p>\n Opisani w ksi\u0105\u017cce polscy arty\u015bci zmarli przedwcze\u015bnie, je\u017celi przyj\u0105\u0107 ludzk\u0105 miar\u0119 oczekiwa\u0144 d\u0142ugo\u015bci \u017cycia. A mo\u017ce by\u0142o inaczej? Tak jak pisa\u0142 Stachura: \u201eJedyna nadzieja we mnie to zjednoczy\u0107 si\u0119 z Bezimiennym. Umrze\u0107 w por\u0119\u201d.\u00a0A wi\u0119c mo\u017ce ksi\u0105\u017cka ta nie jest tak naprawd\u0119 kronik\u0105 \u015bmierci przedwczesnych? Os\u0105d\u017acie Pa\u0144stwo sami.<\/p>\n Ewa Hadrian<\/strong> \u2013 redaktor DNC<\/p>\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"","protected":false},"author":7,"featured_media":27076,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_tec_requires_first_save":true,"_crdt_document":"","pgc_sgb_lightbox_settings":"","_EventAllDay":false,"_EventTimezone":"","_EventStartDate":"","_EventEndDate":"","_EventStartDateUTC":"","_EventEndDateUTC":"","_EventShowMap":false,"_EventShowMapLink":false,"_EventURL":"","_EventCost":"","_EventCostDescription":"","_EventCurrencySymbol":"","_EventCurrencyCode":"","_EventCurrencyPosition":"","_EventDateTimeSeparator":"","_EventTimeRangeSeparator":"","_EventOrganizerID":[],"_EventVenueID":[],"_OrganizerEmail":"","_OrganizerPhone":"","_OrganizerWebsite":"","_VenueAddress":"","_VenueCity":"","_VenueCountry":"","_VenueProvince":"","_VenueState":"","_VenueZip":"","_VenuePhone":"","_VenueURL":"","_VenueStateProvince":"","_VenueLat":"","_VenueLng":"","_VenueShowMap":false,"_VenueShowMapLink":false,"_tribe_blocks_recurrence_rules":"","_tribe_blocks_recurrence_description":"","_tribe_blocks_recurrence_exclusions":"","footnotes":""},"categories":[636,10],"tags":[],"class_list":["post-27075","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-domowe-narodowe-czytanie","category-aktualnosci"],"publishpress_future_action":{"enabled":false,"date":"2026-04-12 19:31:57","action":"change-status","newStatus":"draft","terms":[],"taxonomy":"category","extraData":[]},"publishpress_future_workflow_manual_trigger":{"enabledWorkflows":[]},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wbp.lublin.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/27075","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/wbp.lublin.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wbp.lublin.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wbp.lublin.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wbp.lublin.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=27075"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/wbp.lublin.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/27075\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":27080,"href":"https:\/\/wbp.lublin.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/27075\/revisions\/27080"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wbp.lublin.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/27076"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wbp.lublin.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=27075"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wbp.lublin.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=27075"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wbp.lublin.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=27075"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}