<\/p>\n
Domow<\/strong>e Narodowe Czytanie \u2013 odcinek 53<\/strong><\/p>\n Za nami pierwszy tydzie\u0144 listopada. W \u00a0\u201eroku zarazy” \u00a0nie odwiedzili\u015bmy cmentarzy w dzie\u0144 Wszystkich \u015awi\u0119tych. W listopadzie nasze my\u015bli b\u0119d\u0105, cz\u0119\u015bciej ni\u017c zwykle, b\u0142\u0105dzi\u0107 po alejkach nekropolii. W roku kalendarzowym jest to bowiem specjalny czas przeznaczony na wspominanie tych, kt\u00f3rzy odeszli. Na listopadowe wypominki Ewa Hadrian<\/strong> \u2013 redaktor DNC<\/p>\n \u00a0<\/em><\/strong><\/p>\n Listopadowe wypominki<\/em><\/strong><\/p>\n Dzi\u015b, w dobie wszechobecnego plastiku, kolorowych lampion\u00f3w i fantazyjnych sztucznych kwiat\u00f3w, gdy zmiana klimatu sprawi\u0142a, \u017ce jest ciep\u0142o i s\u0142onecznie, niewiele przypomina \u015awi\u0119to Zmar\u0142ych z czas\u00f3w mojego dzieci\u0144stwa. Mo\u017ce tylko t\u0142umy na cmentarzu pozosta\u0142y\u2026 cho\u0107 te\u017c nie do ko\u0144ca, bo dzisiejszy t\u0142um \u00a0jest inny, kolorowy, znacznie bardziej o\u017cywiony. I w ten dzie\u0144, jak w \u017caden inny, ogarnia mnie t\u0119sknota za \u015bwiatem, kt\u00f3ry przemin\u0105\u0142.<\/p>\n W latach osiemdziesi\u0105tych minionego wieku prze\u0142om pa\u017adziernika i listopada by\u0142 ju\u017c pocz\u0105tkiem zimy. Wyprawa na groby ostatecznie rozpoczyna\u0142a sezon noszenia zimowych, porz\u0105dnie ocieplonych but\u00f3w; zwyczaj skutecznie wprowadzony przez sam\u0105 natur\u0119, zaniedbanie go grozi\u0142o solidnym przemarzni\u0119ciem. Bo te\u017c i by\u0142a to prawdziwa wyprawa, cz\u0119sto na piechot\u0119 – komunikacja miejska nie radzi\u0142a sobie ze \u015bwi\u0105tecznym obci\u0105\u017ceniem, a tylko nieliczni szcz\u0119\u015bliwcy dysponowali samochodem. Ca\u0142e rodziny, objuczone wi\u0105zankami, doniczkami, zniczami, \u00a0w\u0119drowa\u0142y na cmentarze. Wi\u0105zanki nie przypomina\u0142y lekkich florystycznych dekoracji z plastiku; uk\u0142adane z ci\u0119tych kwiat\u00f3w na \u015bwie\u017cych \u015bwierkowych ga\u0142\u0119ziach, fantastycznie pachnia\u0142y, ale by\u0142y du\u017ce, niepor\u0119czne i piekielnie ci\u0119\u017ckie. Znicze, szklane i ceramiczne, te\u017c by\u0142y ci\u0119\u017ckie i wra\u017cliwe na st\u0142uczenie. Zapalone, kopci\u0142y niemi\u0142osiernie: dym unosz\u0105cy si\u0119 nad cmentarzami by\u0142 widoczny z daleka. P\u00f3\u017aniej nadchodzi\u0142 czas spaceru, niespiesznej w\u0119dr\u00f3wki, spotka\u0144 z rodzin\u0105 i znajomymi.<\/p>\n A same cmentarze\u2026<\/p>\n P\u00f3\u017anym popo\u0142udniem, w zapadaj\u0105cym zmierzchu, przypr\u00f3szone pierwszym \u015bniegiem, rozmigotane ta\u0144cz\u0105cymi na wietrze p\u0142omieniami zniczy, osnute dymem, pachn\u0105ce \u015bwierkowymi ga\u0142\u0119ziami i kopciem, w oczach dziecka by\u0142y miejscem magicznym. W\u015br\u00f3d snuj\u0105cych si\u0119 ciemnych postaci, w szmerze cichych modlitw, granica pomi\u0119dzy \u015bwiatami \u017cywych i zmar\u0142ych by\u0142a bardzo cienka. Ciep\u0142y blask ognia o\u017cywia\u0142 kamienne postacie, porusza\u0142 rze\u017abione szaty p\u0142aczek, dodawa\u0142 eterycznej smuk\u0142o\u015bci krzy\u017com i kolumnom. Zadumana nad grobem staruszka wydawa\u0142a si\u0119 mniej nale\u017ce\u0107 do \u015bwiata \u017cywych ni\u017c wznosz\u0105cy nad ni\u0105 b\u0142ogos\u0142awi\u0105c\u0105 r\u0119k\u0119 stuletni anio\u0142. W powietrzu dr\u017ca\u0142y cienie d\u017awi\u0119k\u00f3w liry zastyg\u0142ego w kamieniu, s\u0119dziwego lirnika. Pi\u0119kna p\u0142aczka o twarzy przes\u0142oni\u0119tej cudownie delikatnym, cho\u0107 kamiennym woalem zerka\u0142a na przechodz\u0105cych obok, widmowych w g\u0119stniej\u0105cym mroku ludzi.<\/p>\n W ten dzie\u0144, w ten wiecz\u00f3r, nie by\u0142o opuszczonych, zapomnianych grob\u00f3w. Zawsze znalaz\u0142a si\u0119 anonimowa r\u0119ka, \u017ceby po\u0142o\u017cy\u0107 na sp\u0119kanej p\u0142ycie samotn\u0105 chryzantem\u0119, zielon\u0105 \u015bwierkow\u0105 ga\u0142\u0105zk\u0119, zapali\u0107 najta\u0144szy, kopc\u0105cy w glinianej miseczce znicz.<\/p>\n Dzi\u015b stare, omsza\u0142e, zapadni\u0119te groby znikaj\u0105, ust\u0119puj\u0105c miejsca schludnym, wypolerowanym granitowym nagrobkom. Efektowne, „jak z \u017curnala”, dekoracje, tak lekkie, \u017ce wiatr zdmuchuje je z p\u0142yt, nie pachn\u0105 ju\u017c \u015bwierkowymi ig\u0142ami i \u017cywic\u0105. Plastikowe, kolorowe lampiony nie migocz\u0105 i nie kopc\u0105, pal\u0105 si\u0119 r\u00f3wno jak elektryczne lampki. T\u0142um, kolorowy, ha\u0142a\u015bliwy, po\u015bpiesznie przepycha si\u0119 w\u0105skimi alejkami; je\u015bli kto\u015b pochyla si\u0119 w skupieniu, to nie nad grobem, ale nad ekranem smartfona.<\/p>\n W tym roku nie posz\u0142am w \u015awi\u0119to Zmar\u0142ych na cmentarz. Nie zobaczy\u0142am, jak w zapadaj\u0105cym zmierzchu \u015bwiat duch\u00f3w budzi si\u0119 i przenika \u015bwiat \u017cywych. Nie tylko dlatego, \u017ce panuje epidemia. Coraz mniej w ten dzie\u0144 magii „Dziad\u00f3w”, zast\u0105pionej przez jarmarczn\u0105, plastikow\u0105 tandet\u0119.<\/p>\n W tym roku si\u0119gn\u0119 po ksi\u0105\u017cki o lubelskich – i nie tylko – nekropoliach. I mo\u017ce na ich kartkach odnajd\u0119 magi\u0119 \u015awi\u0119ta Zmar\u0142ych z moich wspomnie\u0144.<\/p>\n Irena Kowalczyk, Lubelskie nekropolie, <\/em>Kami Biuro Us\u0142ug Pilotarskich i Przewodnickich, Lublin 2019, s. 271 [1], fot.;<\/strong><\/p>\n Jerzy Mleczek, Karolina Mleczek, Cmentarze przy ul. Lipowej w Lublinie, <\/em>Lublin 2013, Marek Borucki, Polskie nekropolie narodowe, <\/em>Sport i Turystyka \u2013 Muza, Warszawa \u00a02011, Andrzej Trzci\u0144ski, \u015awiadkiem jest ta stela. Stary Cmentarz \u017bydowski w Lublinie, <\/em><\/strong>Wydawnictwo Uniwersytetu Marie Curie-Sk\u0142odowskiej,<\/strong> Lublin 2017, s. <\/strong>861 stron, [35] stron tablic, ilustracje (w tym kolorowe);<\/strong><\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n Magdalena Kossowska
\nW Dzie\u0144 Zaduszny, 2 listopada, r\u00f3wnie\u017c\u00a0 pozostali\u015bmy w domach, ale byli\u015bmy w duchowej jedno\u015bci z tymi, kt\u00f3rych \u2013 dawno, niedawno\u00a0\u2013 po\u017cegnali\u015bmy.<\/p>\n
\nw Domowym Narodowym Czytaniu<\/strong> \u00a0zaprasza Magda Kosowska<\/strong>.<\/p>\n
\ns.\u00a047,\u00a0[1],\u00a0il.;<\/strong><\/p>\n
\ns. 294, [2] s., il. kolor.;<\/strong><\/p>\n
\n<\/strong>(Dzia\u0142 Udost\u0119pniania \u00a0Zbior\u00f3w)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"","protected":false},"author":7,"featured_media":27195,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_tec_requires_first_save":true,"_crdt_document":"","pgc_sgb_lightbox_settings":"","_EventAllDay":false,"_EventTimezone":"","_EventStartDate":"","_EventEndDate":"","_EventStartDateUTC":"","_EventEndDateUTC":"","_EventShowMap":false,"_EventShowMapLink":false,"_EventURL":"","_EventCost":"","_EventCostDescription":"","_EventCurrencySymbol":"","_EventCurrencyCode":"","_EventCurrencyPosition":"","_EventDateTimeSeparator":"","_EventTimeRangeSeparator":"","_EventOrganizerID":[],"_EventVenueID":[],"_OrganizerEmail":"","_OrganizerPhone":"","_OrganizerWebsite":"","_VenueAddress":"","_VenueCity":"","_VenueCountry":"","_VenueProvince":"","_VenueState":"","_VenueZip":"","_VenuePhone":"","_VenueURL":"","_VenueStateProvince":"","_VenueLat":"","_VenueLng":"","_VenueShowMap":false,"_VenueShowMapLink":false,"_tribe_blocks_recurrence_rules":"","_tribe_blocks_recurrence_description":"","_tribe_blocks_recurrence_exclusions":"","footnotes":""},"categories":[636,10],"tags":[],"class_list":["post-27194","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-domowe-narodowe-czytanie","category-aktualnosci"],"publishpress_future_action":{"enabled":false,"date":"2026-04-12 16:41:39","action":"change-status","newStatus":"draft","terms":[],"taxonomy":"category","extraData":[]},"publishpress_future_workflow_manual_trigger":{"enabledWorkflows":[]},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wbp.lublin.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/27194","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/wbp.lublin.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wbp.lublin.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wbp.lublin.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wbp.lublin.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=27194"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/wbp.lublin.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/27194\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":27202,"href":"https:\/\/wbp.lublin.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/27194\/revisions\/27202"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wbp.lublin.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/27195"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wbp.lublin.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=27194"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wbp.lublin.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=27194"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wbp.lublin.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=27194"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}