{"id":49874,"date":"2023-12-22T09:17:17","date_gmt":"2023-12-22T08:17:17","guid":{"rendered":"https:\/\/wbp.lublin.pl\/?p=49874"},"modified":"2024-01-15T12:34:52","modified_gmt":"2024-01-15T11:34:52","slug":"wystawa-zaczelo-sie-od-tatr-150-rocznica-utworzenia-towarzystwa-tatrzanskiego","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wbp.lublin.pl\/index.php\/2023\/12\/22\/wystawa-zaczelo-sie-od-tatr-150-rocznica-utworzenia-towarzystwa-tatrzanskiego\/","title":{"rendered":"Wystawa „Zacz\u0119\u0142o si\u0119 od Tatr \u2013 150. rocznica utworzenia Towarzystwa Tatrza\u0144skiego”"},"content":{"rendered":"\n\n\n\n\n

Oddzia\u0142 Miejski PTTK w Lublinie im. Aleksandra Janowskiego
Komisja Krajoznawcza i Komisja Turystyki G\u00f3rskiej<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Zwi\u0105zek Podhalan, Oddzia\u0142 Zakopane, Ognisko im. Tadeusza Staicha w Lublinie<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Wojew\u00f3dzka Biblioteka Publiczna im. Hieronima \u0141opaci\u0144skiego w Lublinie<\/strong><\/p>\n\n\n\n

zapraszaj\u0105 na wystaw\u0119<\/p>\n\n\n\n

Zacz\u0119\u0142o si\u0119 od Tatr \u2013 150. rocznica utworzenia Towarzystwa Tatrza\u0144skiego<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n

AutorskaGaleriaHol
ul. Gabriela Narutowicza 4
5 grudnia 2023 \u2013 13 stycznia 2024<\/p>\n\n\n\n

Wystawa zosta\u0142a przygotowana przez Dzia\u0142 Zbior\u00f3w Specjalnych przy wsp\u00f3\u0142pracy Jacka Wa\u0142dowskiego (Dzia\u0142 Informacji i Promocji) oraz Urszuli Winiarczyk (Dzia\u0142 Cyfryzacji i Komputeryzacji) w oparciu o zbiory prywatne lubelskich \u201eg\u00f3rali\u201d, cz\u0142onk\u00f3w PTTK i Ogniska Zwi\u0105zku Podhalan, zbiory kolekcjonerskie Wojciecha Kowalskiego oraz zbiory o tematyce g\u00f3rskiej Wojew\u00f3dzkiej Biblioteki Publicznej im. Hieronima \u0141opaci\u0144skiego w Lublinie, wed\u0142ug scenariusza Wies\u0142awa Wi\u0105cka.
<\/p>\n\n\n

\n
\"\"\n\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t<\/svg>\n\t\t<\/button><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Inspiracj\u0105 do powstania wystawy \u201eZacz\u0119\u0142o si\u0119 od Tatr\u201d jest przypadaj\u0105ca w 2023 r. 150. rocznica utworzenia Towarzystwa Tatrza\u0144skiego. Rozw\u00f3j zorganizowanej turystyki g\u00f3rskiej i powstanie pierwszej polskiej organizacji zrzeszaj\u0105cej g\u00f3rskich w\u0119drowc\u00f3w nierozerwalnie zwi\u0105zany jest z Tatrami. Jedyne w Polsce g\u00f3ry o charakterze alpejskim od \u015bredniowiecza fascynowa\u0142y przybysz\u00f3w swoj\u0105 niedost\u0119pno\u015bci\u0105 i tajemniczo\u015bci\u0105. D\u0142ugo te\u017c, zw\u0142aszcza po polskiej stronie, Tatry by\u0142y ma\u0142o znane. Do ko\u0144ca XVIII w. pojawia\u0142y si\u0119 o nich nieliczne wzmianki, najcz\u0119\u015bciej w poezji. W XVII \u2013 XVIII w. po po\u0142udniowej stronie Tatr odnotowuje si\u0119 coraz liczniejsze wej\u015bcia w g\u0142\u0105b g\u00f3r, dokonywane s\u0105 obserwacje i pomiary, powstaj\u0105 opisy, szkice, plany i panoramy. Na prze\u0142omie XVIII\/XIX w. wzrasta te\u017c zainteresowanie Tatrami po stronie polskiej, w \u00f3wczesnej Galicji. Prekursorem turystyki g\u00f3rskiej i naukowego poznania Karpat i Tatr by\u0142 Stanis\u0142aw Staszic, autor wydanej w 1815 r. pracy O ziemiorodztwie Karpat i innych g\u00f3r i r\u00f3wnin Polski<\/em>, z panoram\u0105 Tatr od strony polskiej. \u015aladem S. Staszica poszli inni. W 1860 r. Eugeniusz Janota wyda\u0142 drukiem Przewodnik w wycieczkach na Babi\u0105 G\u00f3r\u0119, do Tatr i Pienin<\/em>. Tatry odwiedzaj\u0105 malarze, poeci i pisarze upowszechniaj\u0105cy swoj\u0105 tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 nieznany i fascynuj\u0105cy \u015bwiat g\u00f3r i jego mieszka\u0144c\u00f3w. Pojawienie si\u0119 pod Giewontem dw\u00f3ch wielkich indywidualno\u015bci, ks. J\u00f3zefa Stolarczyka i dra Tytusa Cha\u0142ubi\u0144skiego wp\u0142ywa na rozw\u00f3j Zakopanego i zainteresowanie Tatrami. W\u0119dr\u00f3wki po Tatrach \u201edlatego, \u017ce si\u0119 to robi dla przyjemno\u015bci\u201d staj\u0105 si\u0119 modne w\u015br\u00f3d przyjezdnych. Sprzyjaj\u0105 powstaniu inicjatywy o utworzeniu pierwszej polskiej organizacji turystycznej. Decyzja o powo\u0142aniu do \u017cycia Towarzystwa Tatrza\u0144skiego zapad\u0142a 3 sierpnia 1873 r., podczas spotkania we dworze zakopia\u0144skim Ludwika Eichborna (w tzw. Zwierzy\u0144cu). Om\u00f3wiono w\u00f3wczas zasady dzia\u0142alno\u015bci Towarzystwa, a pierwszy statut Galicyjskiego Towarzystwa Tatrza\u0144skiego z siedzib\u0105 w Nowym Targu zosta\u0142 przyj\u0119ty 31 grudnia 1873 r. Na pocz\u0105tku 1874 r. nazw\u0119 zmieniono na Towarzystwo Tatrza\u0144skie, w 1922 r. na Polskie Towarzystwo Tatrza\u0144skie. 
Dzia\u0142alno\u015bci\u0105 Towarzystwa kierowa\u0142 Wydzia\u0142, a jego pierwszym prezesem wybrano Mieczys\u0142awa Reja. Walne Zebrania odbywa\u0142y si\u0119 w Krakowie i Zakopanem. Pierwsze oddzia\u0142y \u2013 Stanis\u0142awowski i Czarnohorski powsta\u0142y w 1876 r. W Karpatach Wschodnich, do 1919 r. istnia\u0142o 6 oddzia\u0142\u00f3w. Cz\u0142onkowie Towarzystwa pochodzili ze wszystkich zabor\u00f3w, kontakty utrzymywano przez tzw. delegat\u00f3w. Cele Towarzystwa okre\u015bla\u0142 statut. \u201eUmiej\u0119tne badanie Karpat\u201d realizowali cz\u0142onkowie i tzw. obserwatorzy wspierani przez Wydzia\u0142, wsp\u00f3\u0142pracowano te\u017c ze \u015brodowiskami naukowymi Krakowa i Lwowa. Prowadzono badania klimatyczne i rozwini\u0119to sie\u0107 stacji meteorologicznych; od 1911 r. wydawano \u201eKomunikaty pogodowe dla turyst\u00f3w\u201d. Celem popularyzacji g\u00f3r i publikowania wynik\u00f3w bada\u0144 naukowych i obserwacji od 1876 r. Towarzystwo wydawa\u0142o \u201ePami\u0119tnik Towarzystwa Tatrza\u0144skiego\u201d. R\u00f3wnocze\u015bnie z przygotowywaniem Zakopanego do przyj\u0119cia letnik\u00f3w i turyst\u00f3w zacz\u0119\u0142o Towarzystwo budowa\u0107 w g\u00f3rach schroniska, schrony i altany, przystosowywa\u0107 dla turyst\u00f3w g\u00f3rskie sza\u0142asy. Pierwsze schronisko w Tatrach im. Stanis\u0142awa Staszica powsta\u0142o nad Morskim Okiem w 1874 r., nast\u0119pne im. Wincentego Pola w Roztoce w 1876 r. Z czasem schroniska g\u00f3rskie powstawa\u0142y w innych cz\u0119\u015bciach Tatr, Beskidach Zachodnich i Karpatach Wschodnich. W zakresie udost\u0119pniania g\u00f3r, poza schroniskami, podj\u0119to budow\u0119 dr\u00f3g i \u015bcie\u017cek, wiod\u0105cych turyst\u00f3w w doliny, na granie i szczyty. Dla bezpiecze\u0144stwa turyst\u00f3w zacz\u0119to je oznacza\u0107 kolorowymi znakami oraz wprowadza\u0107 sztuczne zabezpieczenia i u\u0142atwienia na trudnych odcinkach. Najbardziej znanym i najtrudniejszym z dost\u0119pnych szlak\u00f3w tatrza\u0144skich jest do dzisiaj \u201eOrla Per\u0107\u201d , wytrasowana przez ks. Walentego Gadowskiego w latach 1903 \u2013 1906. Dla u\u0142atwienia organizacji wypraw i w\u0119dr\u00f3wek Towarzystwo patronowa\u0142o kolejnym wydaniom Ilustrowanego przewodnika do Tatr, Pienin i Szczawnic<\/em> autorstwa Walerego Eljasza-Radzikowskiego. Ukazywa\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c przewodniki po Karpatach Wschodnich. Wszechstronne poznanie Tatr zwi\u0105zane te\u017c by\u0142o ze zdobywaniem szczyt\u00f3w. Rozw\u00f3j taternictwa po powstaniu Towarzystwa doprowadzi\u0142 do powstania w 1903 r. Sekcji Turystycznej TT, skupiaj\u0105cej taternik\u00f3w samodzielnie (bez pomocy przewodnik\u00f3w g\u00f3rali) zdobywaj\u0105cych szczyty. Pionierskie wyprawy w Tatry prowadzili przez dziesi\u0119ciolecia g\u00f3rale. Towarzystwo Tatrza\u0144skie ju\u017c w 1875 r. zaj\u0119\u0142o si\u0119 organizowaniem przewodnictwa; ustalono list\u0119 przewodnik\u00f3w, podzia\u0142 na trzy klasy, okre\u015blono zakres uprawnie\u0144 i wysoko\u015b\u0107 dziennego wynagrodzenia. Ustalono odznak\u0119 oraz wz\u00f3r ksi\u0105\u017ceczki przewodnika. Z czasem podj\u0119to szkolenie przewodnik\u00f3w \u2013 letnie i zimowe. Wraz ze wzrostem liczby turyst\u00f3w w Tatrach coraz cz\u0119\u015bciej zdarza\u0142y si\u0119 wypadki. Tragiczna \u015bmier\u0107 Mieczys\u0142awa Kar\u0142owicza w lawinie pod Ma\u0142ym Ko\u015bcielcem przy\u015bpieszy\u0142a za\u0142o\u017cenie Tatrza\u0144skiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego. Powsta\u0142o w 1910 r., jego cz\u0142onkami byli przewodnicy, taternicy, miejscowi, a tak\u017ce tury\u015bci. Pierwszym Naczelnikiem zosta\u0142 Mariusz Zaruski. R\u00f3wnolegle z rozwojem turystyki g\u00f3rskiej i taternictwa rozwija\u0142o si\u0119 na prze\u0142omie XIX\/XX w. narciarstwo, w dw\u00f3ch o\u015brodkach: krakowsko \u2013 zakopia\u0144skim i lwowskim. R\u00f3wnocze\u015bnie powsta\u0142y w tych o\u015brodkach sekcje narciarskie zrzeszaj\u0105ce mi\u0142o\u015bnik\u00f3w nart, dzia\u0142aj\u0105ce w Beskidach Zachodnich i Tatrach oraz Karpatach Wschodnich. Podj\u0119\u0142o te\u017c Towarzystwo Tatrza\u0144skie dzia\u0142ania w zakresie ochrony zwierz\u0105t halskich (alpejskich) tj. kozic i \u015bwistak\u00f3w, zapocz\u0105tkowuj\u0105c dzieje zorganizowanego ruchu ochrony przyrody na ziemiach polskich. Dla realizacji tego celu Towarzystwo stworzy\u0142o i finansowa\u0142o Stra\u017c Tatrza\u0144sk\u0105, z\u0142o\u017con\u0105 z kilku stra\u017cnik\u00f3w. Z kr\u0119gu cz\u0142onk\u00f3w Towarzystwa Tatrza\u0144skiego wysz\u0142y projekty uratowania las\u00f3w tatrza\u0144skich i idea utworzenia z Tatr Polskich parku narodowego, postulaty ochrony rzadkich ro\u015blin i gatunk\u00f3w zwierz\u0105t g\u00f3rskich, a tak\u017ce interpelacje poselskie w sejmie galicyjskim dotycz\u0105ce ochrony ryb w rzekach g\u00f3rskich. Towarzystwo bra\u0142o te\u017c czynny udzia\u0142 w sporze o Morskie Oko, wspieraj\u0105c dzia\u0142ania strony polskiej i W\u0142adys\u0142awa Zamoyskiego, zako\u0144czonym ostatecznie korzystnym dla nas wyrokiem s\u0105du w Grazu. B\u0119d\u0105c nad Morskim Okiem warto o tym pami\u0119ta\u0107. Podejmowane przez Towarzystwo Tatrza\u0144skie wielostronne dzia\u0142ania znajdowa\u0142y swoje potwierdzenie w licznych publikacjach; najwa\u017cniejszym by\u0142 wydawany w latach 1876 \u2013 1920 rocznik \u201ePami\u0119tnik Towarzystwa Tatrza\u0144skiego\u201d, kt\u00f3rego kontynuatorem od 1923 r. s\u0105 \u201eWierchy\u201d, rocznik po\u015bwi\u0119cony g\u00f3rom. Od 1907 r. fachowym pismem po\u015bwi\u0119conym taternictwu i alpinizmowi by\u0142 wydawany przez Sekcj\u0119 Turystyczn\u0105 TT \u201eTaternik\u201d. Obok periodyk\u00f3w ukazywa\u0142y si\u0119 drukiem przewodniki, mapy, albumy, widok\u00f3wki i informatory. Kontynuatorem dzia\u0142alno\u015bci i tradycji Towarzystwa Tatrza\u0144skiego oraz Polskiego Towarzystwa Tatrza\u0144skiego jest od 1950 r. Polskie Towarzystwo Turystyczno- Krajoznawcze, wsp\u00f3\u0142organizator wystawy \u201eZacz\u0119\u0142o si\u0119 od Tatr\u201d.<\/p>\n\n\n\n

                                                                                                                                               Wies\u0142aw Wi\u0105cek<\/p>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/a><\/figure>\n<\/div>\n\n
\n
\"\"<\/a><\/figure>\n<\/div>\n\n\n
\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

AutorskaGaleriaHol<\/p>\n","protected":false},"author":21,"featured_media":49896,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_tec_requires_first_save":true,"_crdt_document":"","pgc_sgb_lightbox_settings":"","_EventAllDay":false,"_EventTimezone":"","_EventStartDate":"","_EventEndDate":"","_EventStartDateUTC":"","_EventEndDateUTC":"","_EventShowMap":false,"_EventShowMapLink":false,"_EventURL":"","_EventCost":"","_EventCostDescription":"","_EventCurrencySymbol":"","_EventCurrencyCode":"","_EventCurrencyPosition":"","_EventDateTimeSeparator":"","_EventTimeRangeSeparator":"","_EventOrganizerID":[],"_EventVenueID":[],"_OrganizerEmail":"","_OrganizerPhone":"","_OrganizerWebsite":"","_VenueAddress":"","_VenueCity":"","_VenueCountry":"","_VenueProvince":"","_VenueState":"","_VenueZip":"","_VenuePhone":"","_VenueURL":"","_VenueStateProvince":"","_VenueLat":"","_VenueLng":"","_VenueShowMap":false,"_VenueShowMapLink":false,"_tribe_blocks_recurrence_rules":"","_tribe_blocks_recurrence_description":"","_tribe_blocks_recurrence_exclusions":"","footnotes":""},"categories":[10,55],"tags":[],"class_list":["post-49874","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci","category-wystawy"],"publishpress_future_action":{"enabled":false,"date":"2026-04-15 01:48:05","action":"change-status","newStatus":"draft","terms":[],"taxonomy":"category","extraData":[]},"publishpress_future_workflow_manual_trigger":{"enabledWorkflows":[]},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wbp.lublin.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/49874","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/wbp.lublin.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wbp.lublin.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wbp.lublin.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/21"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wbp.lublin.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=49874"}],"version-history":[{"count":12,"href":"https:\/\/wbp.lublin.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/49874\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":51942,"href":"https:\/\/wbp.lublin.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/49874\/revisions\/51942"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wbp.lublin.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/49896"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wbp.lublin.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=49874"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wbp.lublin.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=49874"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wbp.lublin.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=49874"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}