<\/p>\n
Spisek jest wsz\u0119dzie<\/b><\/p>\n
\n
Nadszed\u0142 d\u0142ugo wyczekiwany moment przez liczne grono wiernych fan\u00f3w pisarza na ca\u0142ym \u015bwiecie. Po kilku latach wyczekiwania na p\u00f3\u0142kach ksi\u0119garni pojawi\u0142a si\u0119 nowa powie\u015b\u0107 pi\u00f3ra mistrza beletrystyki. Jej autor zachwyca czytelnik\u00f3w swoj\u0105 tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 pisarsk\u0105 ju\u017c od ponad dwudziestu lat. Eseista i powie\u015bciopisarz. Po dzi\u015b dzie\u0144, za najs\u0142ynniejszy owoc jego tw\u00f3rczo\u015bci uchodzi uznawana za klasyk\u0119 literatury \u015bwiatowej debiutancka powie\u015b\u0107, rozs\u0142awiona przez filmow\u0105 ekranizacj\u0119 w gwiazdorskiej obsadzie, wy\u015bwietlon\u0105 na srebrnym ekranie sze\u015b\u0107 lat po wydaniu ksi\u0105\u017cki. Erudyta, jego wizyt\u00f3wk\u0105 sta\u0142y si\u0119 bogate w kunsztowne opisy, wielop\u0142aszczyznowe i misternie skonstruowane powie\u015bci z elementami filozofii, osadzone w historycznym tle. Trudno znale\u017a\u0107 osob\u0119, kt\u00f3rej chocia\u017c raz nie obi\u0142o si\u0119 o uszy jego nazwisko. Umberto Eco, bo o nim mowa, wyda\u0142 sz\u00f3st\u0105 z kolei powie\u015b\u0107 Cmentarz w Pradze<\/i>.<\/p>\n
Z g\u00f3ry uprzedzam, \u017ce tytu\u0142 ksi\u0105\u017cki jest myl\u0105cy, poniewa\u017c wbrew pozorom akcja powie\u015bci ani przez chwil\u0119 nie toczy si\u0119 w Pradze. Motywem przewodnim ksi\u0105\u017cki Umberto Eco jest historia powstania owianych z\u0142\u0105 s\u0142aw\u0105 Protoko\u0142\u00f3w M\u0119drc\u00f3w Syjonu<\/i>, kontrowersyjnej broszury, kt\u00f3ra na pocz\u0105tku XX wieku uchodzi\u0142a za uzasadnienie postaw antysemickich. Tytu\u0142owa nekropolia usytuowana w stolicy Czech, pojawia si\u0119 w\u0142a\u015bnie tylko tam, jako domniemane miejsce spotkania spiskuj\u0105cych rabin\u00f3w, planuj\u0105cych zdobycie dominacji nad \u015bwiatem.<\/p>\n
Akcja ksi\u0105\u017cki toczy si\u0119 w pierwszej i przede wszystkim w drugiej po\u0142owie XIX wieku, w rozmaitych lokacjach, gdzie mia\u0142y miejsce wa\u017cne i epokowe wydarzenia dla przebiegu dziewi\u0119tnastowiecznej historii Europy. G\u0142\u00f3wnym bohaterem jest pochodz\u0105cy z Piemontu, a zamieszka\u0142y w Pary\u017cu kapitan Simone Simonini. Poznajemy go w momencie, kiedy prze\u017cywa problem zwi\u0105zany z narastaj\u0105cym w nim kryzysem to\u017csamo\u015bci. Simonini, aby ustali\u0107 przyczyn\u0119 tego stanu rzeczy, odbywa swoist\u0105 podr\u00f3\u017c w czasie, przypominaj\u0105c sobie swoje \u017cycie wydarzenie po wydarzeniu, poczynaj\u0105c od lat swojej m\u0142odo\u015bci.<\/p>\n
Cmentarz w Pradze<\/i> oparty jest na bardzo rozleg\u0142ym materiale historycznym. Na uwag\u0119 zas\u0142uguje fakt, \u017ce wszystkie postacie pojawiaj\u0105ce si\u0119 na stronach powie\u015bci s\u0105 postaciami historycznymi, z wyj\u0105tkiem g\u0142\u00f3wnego bohatera, kt\u00f3ry zosta\u0142 zainspirowany dwoma bli\u017cej nie okre\u015blonymi postaciami historycznymi zabarwionymi elementami fikcji literackiej. Mnogo\u015b\u0107 w\u0105tk\u00f3w oraz kontekst\u00f3w historycznych jest przeogromna: zjednoczenie W\u0142och, rewolucja lutowa we Francji, Komuna Paryska, wojna francusko-prusko, prowokacja Leo Taxila, afera panamska, sprawa Dreyfusa oraz wiele innych. Dla fan\u00f3w Umberto Eco, wnikliwych czytelnik\u00f3w zafascynowanych histori\u0105 jest to nie lada gratka, gdy\u017c owa mnogo\u015b\u0107 pobudza do poznawania historii epoki, poszerzania wiedzy na temat wydarze\u0144 powierzchownie lub wybi\u00f3rczo potraktowanych przez autora. Taka postawa na pewno pozwala lepiej pozna\u0107 histori\u0119 XIX wieku oraz w pe\u0142ni zrozumie\u0107 najnowsz\u0105 powie\u015b\u0107 autora.<\/p>\n
Opr\u00f3cz skondensowania du\u017cej liczby wydarze\u0144 historycznych, w powie\u015bci pojawia si\u0119 tak\u017ce mn\u00f3stwo postaci historycznych, w tym wiele o donios\u0142ym znaczeniu dla dalszych los\u00f3w Europy i \u015bwiata. Umberto Eco uprawia histori\u0119 w specyficzny spos\u00f3b, nie pr\u00f3buje formu\u0142owa\u0107 ocen czy wniosk\u00f3w, a zamiast tego prezentuje wykluczaj\u0105ce si\u0119 wzajemnie opinie i oceny. Owe opinie stoj\u0105 wobec siebie w opozycji, poniewa\u017c wyra\u017caj\u0105 stanowiska zwalczaj\u0105cych si\u0119 nawzajem ugrupowa\u0144 lub \u015brodowisk. Doskona\u0142ym tego przyk\u0142adem s\u0105 wnioski sformu\u0142owane na temat Giuseppe Garibaldiego, kt\u00f3ry wed\u0142ug swojego piewcy \u2013 Aleksandra Dumasa jest uosobieniem odwagi i wszelkich cn\u00f3t, natomiast w oczach przedstawicieli Pa\u0144stwa Ko\u015bcielnego jest zwyk\u0142ym awanturnikiem korzystaj\u0105cym z maso\u0144skich pieni\u0119dzy. Za g\u0142\u00f3wn\u0105 przyczyn\u0119 rewolucji i wojen autor uznaje fanatyzm i przekonanie o posiadaniu prawdy na wy\u0142\u0105czno\u015b\u0107. Konkluduj\u0105c, wed\u0142ug Umberto Eco poznanie prawdy obiektywnej nie jest mo\u017cliwe, celem jest raczej przekonanie do swojego zdania. Niemo\u017cno\u015b\u0107 poznania prawdy stanowi doskona\u0142y grunt do propagowania nienawi\u015bci, poprzez tworzenie alternatywnych rzeczywisto\u015bci w postaci spiskowych teorii dziej\u00f3w.<\/p>\n
Klimat powie\u015bci jest bardzo mroczny i w takim samym \u015bwietle jawi si\u0119 g\u0142\u00f3wny bohater, kapitan Simonini. Z powodu jego charakteru, aparycji czy cho\u0107by g\u0142oszonych pogl\u0105d\u00f3w, w gruncie rzeczy nale\u017cy okre\u015bli\u0107 W\u0142ocha mianem antybohatera. Bez w\u0105tpienia, Simone Simonini zamiast sympatii wzbudza raczej antypati\u0119. Ma\u0142o tego, trudno jest znale\u017a\u0107 w powie\u015bci jak\u0105kolwiek posta\u0107, kt\u00f3r\u0105 w pe\u0142ni mo\u017cna zaklasyfikowa\u0107 jako pozytywn\u0105. Mo\u017cna uzna\u0107 to za zarzut, jednak wed\u0142ug mnie jest to \u015bwiadomy zabieg autora, maj\u0105cy na celu ukazanie epoki oraz \u017cyj\u0105cych w niej ludzi w okre\u015blonej konwencji. Celem Umberto Eco jest przedstawienie \u015bwiata, gdzie sprawcza moc s\u0142owa mo\u017ce porusza\u0107 t\u0142umy i manipulowa\u0107 opini\u0105 spo\u0142eczn\u0105 w taki spos\u00f3b, aby k\u0142amstwo ro\u015bci\u0142o sobie prawo do bycia prawd\u0105. Nale\u017cy tutaj podkre\u015bli\u0107 \u015bcis\u0142e nawi\u0105zanie do wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci, pomimo tego \u017ce zmianie uleg\u0142y techniki przekazu informacji, regu\u0142y i metody post\u0119powania stosowane w \u015bwiecie polityki pozosta\u0142y takie same jak dawniej. Mamy tutaj do czynienia z funkcj\u0105 moralizatorsk\u0105, przestrzega to bowiem przed nadmiernym obdarzaniem zaufania i zawierzaniem politykom oraz innym osobom pe\u0142ni\u0105cym funkcje publiczne. Ostateczne losy kapitana Simonini stanowi\u0105 kolejn\u0105 przestrog\u0119, ukazuj\u0105 bowiem do czego prowadzi \u017cycie nap\u0119dzane przez nienawi\u015b\u0107 oraz prowadzone w oparciu o uprzedzenia.<\/p>\n
Umberto Eco buduj\u0105c klimat epoki, pos\u0142u\u017cy\u0142 si\u0119 wiernym odwzorowaniem nastroj\u00f3w antysemickich, kt\u00f3re w tym czasie coraz cz\u0119\u015bciej dochodzi\u0142y do g\u0142osu na masow\u0105 skal\u0119. Najbardziej wymownym tego przyk\u0142adem jest kapitan Simone Simonini, chocia\u017c nigdy nie dozna\u0142 \u017cadnej krzywdy z r\u0105k \u017byd\u00f3w, by\u0142 nieprzejednanym i zajad\u0142ym antysemit\u0105. Opowie\u015bciami o ubabranym we krwi chrze\u015bcija\u0144skich dzieci Mordechaju, antysemityzm zaszczepi\u0142 w nim dziadek, natomiast jezuickie wychowanie obsesyjnie umocni\u0142o go w tym przekonaniu. Wobec braku zdecydowanego odci\u0119cia si\u0119 od postaw antysemickich, watyka\u0144ska prasa oraz rzymski rabinat uzna\u0142y wymow\u0119 powie\u015bci za propagowanie antysemityzmu. Eco sam skutecznie obroni\u0142 si\u0119 przed stawianymi mu zarzutami, jednak pomimo tego, chcia\u0142bym dorzuci\u0107 od siebie swoje trzy grosze w tej sprawie. Uwa\u017cam, \u017ce zarzuty skierowane w stron\u0119 autora s\u0105 wyrazem braku zrozumienia funkcji i celu beletrystyki. Owszem, jestem w stanie zgodzi\u0107 si\u0119 co do faktu, \u017ce literatura jest no\u015bnikiem idei, jednak\u017ce du\u017cym nadu\u017cyciem jest uznawanie fabu\u0142y kropka w kropk\u0119 za wyk\u0142adnie \u015bwiatopogl\u0105du autora utworu. Pod\u0105\u017caj\u0105c tokiem my\u015blenia krytyk\u00f3w, za szkodliwe nale\u017cy uzna\u0107 wszystkie utwory traktuj\u0105ce o krzywdzie i wyst\u0119pku, co jest oczywi\u015bcie z gruntu niedorzeczne.<\/p>\n
Kiedy spojrzymy na ksi\u0105\u017ck\u0119 przez pryzmat marki jak\u0105 wyrobi\u0142 sobie autor, poprzeczka podnoszona jest wy\u017cej, a wzrastaj\u0105ce oczekiwania zmuszaj\u0105 do spojrzenia na ksi\u0105\u017ck\u0119 bardziej krytycznym okiem. Wspomnia\u0142em wcze\u015bniej, i\u017c lektura powie\u015bci mo\u017ce stanowi\u0107 bodziec do zg\u0142\u0119biania historii. Owszem jest to prawda, jednak uczciwie nale\u017cy nadmieni\u0107, \u017ce w labiryncie zdarze\u0144 i g\u0105szczu postaci jaki zaserwowa\u0142 autor, czytelnicy nie b\u0119d\u0105cy fascynatami historii mog\u0105 poczu\u0107 si\u0119 zagubieni. Z tego powodu obawiam si\u0119, \u017ce bez znajomo\u015bci t\u0142a historycznego, powie\u015b\u0107 mo\u017ce zosta\u0107 \u017ale odebrana lub opacznie zrozumiana. Na uwag\u0119 i s\u0142owa uznania zas\u0142uguj\u0105 takie smaczki jak b\u0119d\u0105ce jad\u0142ospisem XIX wieku przepisy kulinarne oraz receptury produkcji bomb w warunkach domowych, jednak sam styl i konstrukcja powie\u015bci pozostawia troch\u0119 do \u017cyczenia.<\/p>\n
Pocz\u0105tek ksi\u0105\u017cki jest bardzo interesuj\u0105cy, humorystyczny i niezwykle obiecuj\u0105cy, lecz dalsza cze\u015b\u0107 powie\u015bci ju\u017c tak nie zachwyca. Poprzez wr\u0119cz lawinowe nagromadzenie fakt\u00f3w, lektura d\u0142u\u017cy si\u0119, ze strony na stron\u0119 staje si\u0119 coraz bardziej nu\u017c\u0105ca. Momentami bardziej przypomina to podr\u0119cznik historii ni\u017c powie\u015b\u0107 historyczn\u0105. Czytelnik bardzo szybko traci kontakt z bohaterami, dlatego kolejne kartki przewraca si\u0119 z coraz wi\u0119ksz\u0105 oboj\u0119tno\u015bci\u0105. Chocia\u017c przez ca\u0142\u0105 lektur\u0119 czekamy a\u017c co\u015b si\u0119 wreszcie wydarzy, nie jest to taki rodzaj napi\u0119cia kt\u00f3rego wszyscy by\u015bmy oczekiwali. Ostatecznie dzieje si\u0119 naprawd\u0119 niewiele. W\u0142a\u015bciwa akcja powraca dopiero na samym ko\u0144cu, kiedy nast\u0119puje rozwi\u0105zanie intrygi, ale i w tym miejscu nie ma \u017cadnego zaskoczenia, poniewa\u017c jest ono bardzo proste i przewidywalne.<\/p>\n
Reasumuj\u0105c, Cmentarz w Pradze<\/i> jest bez w\u0105tpienia bardzo warto\u015bciow\u0105 pozycj\u0105. Ksi\u0105\u017cka posiada bogate przes\u0142anie, jest r\u00f3wnie\u017c dobrym no\u015bnikiem idei. Zdemaskowanie mechanizm\u00f3w powstawania spiskowych teorii dziej\u00f3w stanowi przestrog\u0119 i wskaz\u00f3wk\u0119 dla wszystkich wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie \u017cyj\u0105cych ludzi. Ksi\u0105\u017cka Umberto Eco jest pozycj\u0105 obowi\u0105zkow\u0105 dla wszystkich fascynat\u00f3w historii, jednak nie mo\u017cna uzna\u0107 jej za obowi\u0105zkow\u0105 dla pozosta\u0142ych czytelnik\u00f3w, oparta jest bowiem na zbyt rozleg\u0142ym materiale historycznym. Z powodu przerostu ilo\u015bci w\u0105tk\u00f3w, postaci i zdarze\u0144 historycznych, trudno uzna\u0107 ksi\u0105\u017ck\u0119 za pe\u0142noprawn\u0105 beletrystyk\u0119. Brak zachowania odpowiedniej proporcji mi\u0119dzy wiedz\u0105 historyczn\u0105 a funkcj\u0105 rozrywkow\u0105, czyni powie\u015b\u0107 nieprzyst\u0119pn\u0105 dla czytelnik\u00f3w poszukuj\u0105cych w literaturze przede wszystkim finezyjnej i wci\u0105gaj\u0105cej fabu\u0142y. Niemniej jednak zach\u0119cam do lektury. Pomimo du\u017cej obj\u0119to\u015bci, radz\u0119 czyta\u0107 ksi\u0105\u017ck\u0119 powoli i wnikliwie, poniewa\u017c tylko w ten spos\u00f3b mo\u017cna odkrywa\u0107 jej rozliczne walory. Cierpliwo\u015b\u0107 naprawd\u0119 pop\u0142aca, gdy\u017c tylko ksi\u0105\u017cki czytane powoli staj\u0105 si\u0119 tymi pi\u0119knymi i wa\u017cnymi, kt\u00f3re potrafi\u0105 zmienia\u0107 \u017cycie.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Spisek jest wsz\u0119dzie Nadszed\u0142 d\u0142ugo wyczekiwany moment przez liczne grono wiernych fan\u00f3w pisarza na ca\u0142ym \u015bwiecie. Po kilku latach wyczekiwania na p\u00f3\u0142kach ksi\u0119garni pojawi\u0142a si\u0119 nowa powie\u015b\u0107 pi\u00f3ra mistrza beletrystyki. […]<\/p>\n","protected":false},"author":18,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_tec_requires_first_save":true,"_crdt_document":"","pgc_sgb_lightbox_settings":"","_EventAllDay":false,"_EventTimezone":"","_EventStartDate":"","_EventEndDate":"","_EventStartDateUTC":"","_EventEndDateUTC":"","_EventShowMap":false,"_EventShowMapLink":false,"_EventURL":"","_EventCost":"","_EventCostDescription":"","_EventCurrencySymbol":"","_EventCurrencyCode":"","_EventCurrencyPosition":"","_EventDateTimeSeparator":"","_EventTimeRangeSeparator":"","_EventOrganizerID":[],"_EventVenueID":[],"_OrganizerEmail":"","_OrganizerPhone":"","_OrganizerWebsite":"","_VenueAddress":"","_VenueCity":"","_VenueCountry":"","_VenueProvince":"","_VenueState":"","_VenueZip":"","_VenuePhone":"","_VenueURL":"","_VenueStateProvince":"","_VenueLat":"","_VenueLng":"","_VenueShowMap":false,"_VenueShowMapLink":false,"_tribe_blocks_recurrence_rules":"","_tribe_blocks_recurrence_description":"","_tribe_blocks_recurrence_exclusions":"","footnotes":""},"categories":[110],"tags":[],"class_list":["post-7855","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-recenzje-klubowiczow"],"publishpress_future_action":{"enabled":false,"date":"2026-05-06 05:00:22","action":"change-status","newStatus":"draft","terms":[],"taxonomy":"category","extraData":[]},"publishpress_future_workflow_manual_trigger":{"enabledWorkflows":[]},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wbp.lublin.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7855","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/wbp.lublin.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wbp.lublin.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wbp.lublin.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/18"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wbp.lublin.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7855"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/wbp.lublin.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7855\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12870,"href":"https:\/\/wbp.lublin.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7855\/revisions\/12870"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wbp.lublin.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7855"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wbp.lublin.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7855"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wbp.lublin.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7855"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}