„Fascynuj\u0105ce!” – to s\u0142owo jako pierwsze wyrwa\u0142o mi si\u0119 po sko\u0144czeniu lektury ksi\u0105\u017cki Magdaleny Rittenhouse, polskiej dziennikarki, mieszkaj\u0105cej od kilku lat nieopodal nowojorskiego Times Square, w samym sercu Manhattanu. Cho\u0107 trzeba na wst\u0119pie zaznaczy\u0107, \u017ce wbrew tytu\u0142owi nie jest to ksi\u0105\u017cka o ca\u0142ym Nowym Jorku, a „tylko” o jego centralnej i najwa\u017cniejszej cz\u0119\u015bci – Manhattanie.<\/p>\n
Ksi\u0105\u017cka Rittenhouse niewiele ma wsp\u00f3lnego z przewodnikiem, nie ca\u0142kiem mie\u015bci si\u0119 te\u017c w definicji reporta\u017cu. W\u0119dr\u00f3wka po kolejnych dzielnicach Manhattanu w kolejnych rozdzia\u0142ach, jest ka\u017cdorazowo punktem wyj\u015bcia dla „portretu miejsca” si\u0119gaj\u0105cego niekiedy a\u017c czas\u00f3w Kolumba. Rittenhouse cz\u0119sto i ch\u0119tnie oddaje glos swoim bohaterom – nowojorczykom. Posi\u0142kuje si\u0119 przy tym z r\u00f3wn\u0105 swobod\u0105 przeprowadzonymi przez siebie wywiadami, jak i wypowiedziami archiwalnymi – znalezionymi w prasie z ubieg\u0142ych dziesi\u0119cioleci, w opracowaniach historycznych, pami\u0119tnikach, wyszperanych w zbiorach muzealnych i bibliotecznych. Swoj\u0105 w\u0119dr\u00f3wk\u0119 zaczyna, niczym odkrywcy tego l\u0105du, od wybrze\u017cy wyspy. Specyficzna narracja, p\u0142ynnie przeplataj\u0105ca topograficzn\u0105 w\u0119dr\u00f3wk\u0119 po mie\u015bcie z retrospektywn\u0105 refleksj\u0105 na temat nieistniej\u0105cych ju\u017c – b\u0105d\u017a mocno zmienionych – miejsc, tworzy z ka\u017cdego rozdzia\u0142u interesuj\u0105c\u0105 analiz\u0119 zmieniaj\u0105cej si\u0119 roli spo\u0142ecznej poszczeg\u00f3lnych charakterystycznych punkt\u00f3w w tym mie\u015bcie. Specyficznym zjawiskiem jest, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich znana jest na ca\u0142ym \u015bwiecie, cho\u0107by tylko z przetworze\u0144 kulturowych. Czynszowe kamienice Lower East Side, w kt\u00f3rych gnie\u017adzili si\u0119 emigranci z ca\u0142ego niemal \u015bwiata – w tym zakamarki Ma\u0142ej Italii i irlandzkiego zak\u0105tka Five Points – znane s\u0105 cho\u0107by z film\u00f3w Scorsese i ksi\u0105\u017cek w rodzaju „Proch\u00f3w Angeli” Franka McCourta. Us\u0142yszymy histori\u0119 tak flagowych miejsc Manhattanu jak Wall Street, Times Square, Central Park, Broadway czy park High Line. Niebywale ciekawe s\u0105 te\u017c dzieje New York Public Library i wyj\u0105tkowa architektura dworca Grand Central.<\/p>\n
Ale kluczem polskiej dziennikarki do zrozumienia tej niezwyk\u0142ej metropolii s\u0105 ludzie. Rittenhouse, jak wspomnia\u0142em wy\u017cej, ch\u0119tnie oddaje g\u0142os mieszka\u0144com i zarazem wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rcom Manhattanu – od pracownik\u00f3w Tenement Museum (zajmuje si\u0119 dokumentacj\u0105 dziej\u00f3w emigracji w NY i mie\u015bci si\u0119 w sercu Lower East Side), przez redaktora naczelnego New Yorkera, tw\u00f3rc\u00f3w Central Parku (ponad 3 km2 powierzchni zielonej!), architekt\u00f3w ufundowanego na nieczynnym wiadukcie kolejowym cudnego parku High Line, po bibliotekarzy z NYPL, architekt\u00f3w, finansist\u00f3w i artyst\u00f3w. Fotografa Jacoba Riisa, kt\u00f3ry jako pierwszy uwieczni\u0142 potworne warunki \u017cycia, panuj\u0105ce w nowojorskich czynsz\u00f3wkach. Malarza Jacksona Pollocka – tej g\u0142\u0119boko tragicznej postaci po\u015bwi\u0119cony jest tekst, kt\u00f3ry pocz\u0105tkowo opowiada o historii dawnej dzielnicy bohemy artystycznej Greenwich Village, ale kt\u00f3ry szybko przeradza si\u0119 w emocjonalny monograficzny esej o tym jednym tw\u00f3rcy (ale to tylko dowodzi, \u017ce najwa\u017cniejsi w tej ksi\u0105\u017cce s\u0105 ludzie; takiej eseistyki jest tu zreszt\u0105 du\u017co). S\u0142owem – mamy okazj\u0119 pozna\u0107 niezwyk\u0142ych pasjonat\u00f3w, ludzi z wizj\u0105, kt\u00f3rzy uwierzyli w swoj\u0105 misj\u0119 i w american dream, i z mniejszymi lub wi\u0119kszymi trudno\u015bciami zrealizowali j\u0105, nierzadko po\u015bwi\u0119caj\u0105c jej ca\u0142e \u017cycie. Pozytywnych wariat\u00f3w, kt\u00f3rzy dostali od losu szans\u0119 i potrafili j\u0105 wykorzysta\u0107. Niespokojne duchy. Kuci na cztery nogi ludzie interesu. Tak r\u00f3\u017cni, ale emanuj\u0105cy podobn\u0105 fantazj\u0105 i energi\u0105. S\u0105 w\u015br\u00f3d nich zwykli mieszka\u0144cy – \u015bwiadkowie historii i tera\u017aniejszo\u015bci Nowego Jorku, od mieszka\u0144c\u00f3w wspomnianych slums\u00f3w przez fascynuj\u0105c\u0105 czarnosk\u00f3r\u0105 asystentk\u0119 milionera J. P. Morgana, przez \u015bwiadka ataku na WTC, przez czytelnik\u00f3w nowojorskiej ksi\u0105\u017cnicy, a\u017c po sam\u0105 autork\u0119. Bo ksi\u0105\u017ck\u0105 t\u0119 wielokrotnie prowadz\u0105 indywidualne, osobiste, wr\u0119cz intymne odczucja Magdaleny Rittenhouse, zg\u0142\u0119biaj\u0105cej dopiero tajemnice swojego nowego miasta. Ta osobista perspektywa, obecna szczeg\u00f3lnie silnie w ko\u0144cowych partiach po\u015bwi\u0119conych Times Square, nieopodal kt\u00f3rego mieszka\u0142a autorka, pi\u0119knie domyka przyj\u0119t\u0105 koncepcj\u0119 i ustawia Magdalen\u0119 Rittenhouse gdzie\u015b na ko\u0144cu d\u0142ugiego szeregu odkrywc\u00f3w, na kt\u00f3rego pocz\u0105tku majaczy Henry Hudson, XVII-wieczny angielski \u017ceglarz, kt\u00f3ry jako pierwszy bia\u0142y cz\u0142owiek pojawi\u0142 si\u0119 u uj\u015bcia rzeki up\u0142ywaj\u0105cej od p\u00f3\u0142nocy wysp\u0119 Mannahatta – rzeki nazwanej p\u00f3\u017aniej jego nazwiskiem.<\/p>\n
Pocz\u0105tkowo razi\u0142a mnie niewielka ilo\u015b\u0107 zdj\u0119\u0107, ale my\u015bl\u0119, \u017ce to zabieg \u015bwiadomy. W obecnych czasach ca\u0142a dokumentacja ikonograficzna jest dost\u0119pna w Internecie, wi\u0119c s\u0142usznym by\u0142 wyb\u00f3r tylko kilku fotografii – za to s\u0105 to zdj\u0119cia niebywale wprost nastrojowe. I trafnie uzupe\u0142niaj\u0105 ten fascynuj\u0105cy, pe\u0142en empatii wobec ludzi i miejsc, portret niezwyk\u0142ego miasta.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
„Fascynuj\u0105ce!” – to s\u0142owo jako pierwsze wyrwa\u0142o mi si\u0119 po sko\u0144czeniu lektury ksi\u0105\u017cki Magdaleny Rittenhouse, polskiej dziennikarki, mieszkaj\u0105cej od kilku lat nieopodal nowojorskiego Times Square, w samym sercu Manhattanu. Cho\u0107 […]<\/p>\n","protected":false},"author":18,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_tec_requires_first_save":true,"_crdt_document":"","pgc_sgb_lightbox_settings":"","_EventAllDay":false,"_EventTimezone":"","_EventStartDate":"","_EventEndDate":"","_EventStartDateUTC":"","_EventEndDateUTC":"","_EventShowMap":false,"_EventShowMapLink":false,"_EventURL":"","_EventCost":"","_EventCostDescription":"","_EventCurrencySymbol":"","_EventCurrencyCode":"","_EventCurrencyPosition":"","_EventDateTimeSeparator":"","_EventTimeRangeSeparator":"","_EventOrganizerID":[],"_EventVenueID":[],"_OrganizerEmail":"","_OrganizerPhone":"","_OrganizerWebsite":"","_VenueAddress":"","_VenueCity":"","_VenueCountry":"","_VenueProvince":"","_VenueState":"","_VenueZip":"","_VenuePhone":"","_VenueURL":"","_VenueStateProvince":"","_VenueLat":"","_VenueLng":"","_VenueShowMap":false,"_VenueShowMapLink":false,"_tribe_blocks_recurrence_rules":"","_tribe_blocks_recurrence_description":"","_tribe_blocks_recurrence_exclusions":"","footnotes":""},"categories":[110],"tags":[],"class_list":["post-8591","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-recenzje-klubowiczow"],"publishpress_future_action":{"enabled":false,"date":"2026-05-02 18:49:21","action":"change-status","newStatus":"draft","terms":[],"taxonomy":"category","extraData":[]},"publishpress_future_workflow_manual_trigger":{"enabledWorkflows":[]},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wbp.lublin.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8591","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/wbp.lublin.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wbp.lublin.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wbp.lublin.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/18"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wbp.lublin.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8591"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/wbp.lublin.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8591\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12953,"href":"https:\/\/wbp.lublin.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8591\/revisions\/12953"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wbp.lublin.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8591"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wbp.lublin.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8591"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wbp.lublin.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8591"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}